Açık Mod
Koyu Mod
Sistem Modu
Sabah kahvesini yudumlarken, insan zihni geçmişin labirentleri ile bugünün hayat gailesi arasında ince bir köprü kurar. Kulaklarımızda yankılanan, ninni gibi söylenen ama derinliği dağları aşan bir söz vardır: “Herkes kendi günahının hamalıdır.”
Düşündüm de, ne kadar da katı, bir o kadar da adil bir cümle bu. Halkın dilinde pişen, asırların süzgecinden geçerek bugüne gelen bu özlü sözün kökenini aradığınızda karşınıza bir isim çıkmaz; çünkü o, milletin ortak vicdanının ve hayat tecrübesinin imbiğinden süzülmüştür, anonimdir. Anlamı da şeffaftır: İnsan, bu dünyada kendi iradesiyle ektiğinin biçicisidir. Ne ana babanın evladın ne de evladın ebeveynin vebalini omuzlayabileceği mutlak bir hesap gününün ve bireysel sorumluluğun habercisidir.
Hemen ardından akla bir başka söz gelir: “Her koyun kendi bacağından asılır.” Kardeş gibi dururlar yan yana. İkisi de “bireyselliği” haykırır. Ama lafın gelişiyle ruhu iklim değiştirir. “Her koyun kendi bacağından asılır” biraz daha dünyevidir; günlük hayatta, “Bana ne, herkes kendi yoluna bakar” rahatlığının ya da kopukluğunun tercümanıdır. “Herkes kendi günahının hamalıdır” ise işin içine vicdanı, ahlâkı, nihai hesabı ve ilahi adaleti sokar. Daha ağırdır, daha derinlerden seslenir.
Peki, teori bu kadar berrakken, hayat neden bu kadar düz ve pürüzsüz akmaz?
İşte asıl düğüm burada çözülür. İnsanoğlu kendi iç odasında “herkes kendi günahının hamalıdır” tesellisiyle ferahlarken, sokağa adım attığı an başka bir gerçekle sarsılır: Bazen hiç suçu günahı olmadığı halde, başkalarının açtığı yaraların, başkalarının işlediği hataların vebalini omuzlamak zorunda kalır insan. Neden mi?
Çünkü biz izole adalar değiliz. Bir ailede, bir mahallede, bir ülkede, kısacası ortak bir gemide yol alıyoruz. Aynı denizde yüzen teknelerden biri su aldığında, o suyun dalgası en masum yolcuyu da ıslatır. Kimi zaman bir yakının fevri bir kararı, kimi zaman da caddenin ortasında işlenen bir haksızlığa ses çıkarmayanların sessizliği, faturayı umuma keser.
İşte tam bu noktada, inanç dünyamızın kutsal kaynakları duruma el koyar ve bize hakikatin iki yüzünü birden hatırlatır. Kur’an-ı Kerim, İsra Suresi’nde “Hiçbir günahkâr, başkasının günah yükünü yüklenmez” diyerek ahiretteki mutlak adaleti ilan eder. Herkes kendi heybesinin ağırlığıyla tartılacaktır. Fakat aynı Kur’an, dünya hayatındaki sosyal bağlarımızı unutmamamız için uyarır: Öyle bir fitne veya haksızlık dalgasından sakının ki, o sadece zulmedenleri yakmakla kalmaz, umumu sarar.
Hz. Peygamber’in (s.a.v.) o ölümsüz gemi metaforu, bu durumu gümüş bir tepside sunar sanki. Hani alt kattakilerin “Kendi kamaramızdan denize bir delik açalım, kime ne zararımız var?” deyip, üst kattakiler buna sessiz kaldığında geminin topyekûn batışını anlatan o ibretlik hikâye… İşte başkasının hatasının kurbanı olmamızın sırrı buradadır: Ya o hataya ortak olmuşuzdur ya da “bana dokunmayan yılan bin yaşasın” diyerek geminin delinmesine seyirci kalmışızdır.
Dünya, herkesin kendi izinde yürüdüğü ama birbirinin rüzgarıyla sarsıldığı garip bir imtihan yeridir. Ne başkasının günahını sırtımızdan tamamen atabiliriz ne de “ben masumum” diyerek ortak coğrafyanın kaderinden kaçabiliriz.
Günün sonunda geriye kalan şudur: Kendi heybemizi temiz tutmak yetmez; bindiğimiz gemiye de göz kulak olmak zorundayız. Çünkü hamallık sadece geçmişin günahını taşımak değil, bazen ortaklaşa işlenen hataların keffaretini omuzlamaktır.