Hiperenflasyon

Bu kavram İngilizce “Hyper” aşırı kelimelisi ile “İnflation” şişme kelimelerinin birleşerek oluşmuştur. İngilizcesi “Hyperinflation”, dilimize de “Hiperenflasyon” olarak geçmiştir. Ekonomik literatüre de bu haliyle girmiş bir kavramdır. Aşırı şişme anlamına gelir.

Enflasyonun yüzde 1-3 civarlarında olması ülkeler için düşük oranlardır. Hatta ekonomiler için faydalı olduğunu savunan iktisatçılar da vardır. İki haneli diye ifade edilen yüzde 10 ve üzeri enflasyon yüksek enflasyondur. Bunun üst sınırı konusunda iktisatçılar arasında ortak görüş yoktur. Ancak yüzde 200 ve üzeri enflasyonun Hiperenflasyon olduğu konusunda aynı görüşü paylaşmaktadırlar.

Tarihi süreçte ilk olarak; Birinci dünya savaşından sonra 1922 yılında Almanya”da ortaya çıkmıştır. Daha sonraki yıllarda 2. dünya savaşı yıllarında Macaristan”da, Yunanistan”da, görüşmüştür.

Yugoslavya’da 1994 yılında, Zimbabve”de 2008 yılına, en son da günümüzde Arjantin’de görülmüştür.

Hiperenflasyon sebeplerini şöyle sıralayabiliriz;

En önemli nedeni merkez bankalarının aşırı parasal genişlemesidir. Bağımsız olmayan merkez bankaları hükümetin istekleri konusunda maaşların ödenmesi, yatırımların yapılabilmesi için karşılıksız para basarak çok yüksek enflasyona sebep olurlar.

Bir başka nedeni de istikrarsız kısa süreli hükümetlerin tekrar seçilememe durumunda kendilerinden sonraki hükümete iktisaden enkaz bırakma ve başarısız gösterme politikalarıdır.

Hiperenflasyonun ekonomiye etkilerinin bazıları şunlardır;

Kredi taksitlerinin ödeme zorluğu kısa sürede ortadan kalkar ve kredi talebinde aşırı patlama olur.

Elde para tutmanın fırsat maliyeti artacağı için yüksek faizle değerlendirme isteği artar.

Ülke içerisinde ikili para sistemi kullanılır. Daha güvenilen yabancı para kullanımı başlar.

İnsanlarda stoklama eğilimi artar. Aşırı talep oluşur.

Ekonomide suni bir canlanma görülür.

Çözüm önerileri şöyle sıralanabilir;

Hiperenflasyondan kurtulmak kronik enflasyondan kurtulmaktan daha kolaydır. %300-400 gibi oranları düşürmek kolay olur; ancak tek haneliye düşürmek çok kolay değildir. Bunun için önce bütçe disiplini gerekir. Bütçe açığı kavramının ortadan kaldırılması gerekir.

İstikrarlı finansal program uygulanmalıdır.

Verginin tabana yayılarak vergide adalet sağlanmalıdır.

Harcamalar kontrol altına alınarak tasarruf ön plana çıkarılmalıdır.

Sonuç olarak; ülke iktisadını yönetenler ekonominin böyle durumlarla karşılaşmaması için basiretli davranıp gerekli tedbirleri almaları gerekmektedir.

Gelecek yazılarımızda görüşmek üzere hoşçakalınız.