İnanmakla İman Etmek Arasındaki O İnce Çizgi

Dostlarla akşam üzeri çay sohbetlerinde bazen tek bir kelime takılır dile. Bir kelime der geçeriz ama kurcaladıkça altından insan ruhunun en derin dehlizleri, zihnin en girift labirentleri çıkar. Geçenlerde yine öyle bir mecliste, buram buram dem kokan bardakların arasında bulduk kendimizi. Konu dönüp dolaşıp o iki tanıdık ama bir o kadar da mesafeli kavrama geldi: İnanmak ve iman etmek.

​Gündelik hayatın telaşında çoğumuz bu iki kelimeyi aynı cebe koyar, eş anlamlıymış gibi harcayıveririz. Oysa zihnin terazisiyle kalbin terazisi bir değildir. Sohbet derinleştikçe anladık ki; inanmakla iman etmek arasında, aklın bittiği yerle kalbin başladığı menzil kadar net bir çizgi varmış.

​İnanmak, aklın işidir önce. Bir nevi zihinsel ikna olma halidir. İnsan gözüyle gördüğüne, mantığına yatan, önüne maddi delilleri konan bir şeye kolayca inanır. “Gördüm, ölçtüm, biçtim, mantıklı buldum ve kabul ettim” der akıl. Fakat bu kabulleniş doğası gereği şartlıdır. Delil değişirse, rüzgâr farklı eserse ya da daha güçlü bir mantık silsilesi çıkarsa zihnin inancı sarsılabilir.

​Düşünün ki, bir şifacının elindeki ilacın hastalığınıza iyi geleceğine inanabilirsiniz. İlacın kimyasal bileşimini okur, laboratuvar sonuçlarını inceler ve “Evet, bu ilaç faydalı” dersiniz. Bu bir inançtır, aklın ikna oluşudur. Ama o ilacı avucunuza alıp tereddütsüzce yutmak, şifayı verene sonsuz bir emniyetle sığınmak işte o zaman imanın sahasına girmektir. İnanmak pasiftir biraz; insanı oturduğu yerden harekete geçirmeye, hayatını değiştirmeye her zaman yetmez. İlacın iyileştireceğine inanıp onu senelerce komodinin üzerinde bekleten insan çoktur.

​İman etmek ise çok başka bir iklimin kapısını aralar. Kelimenin kökünde bile “emniyet” vardır, “güvenmek” vardır, tam bir teslimiyet vardır. İman, sadece zihnin “tamam” demesi değil; kalbin mutmain olması, ruhun o hakikate demir atmasıdır. İman etmek, metafizik alana, yani gayba açılan o görünmez kapıdan tereddütsüz geçebilmektir. Bir şey vardır deniyorsa varlığına, yok deniyorsa yokluğuna –sadece haber verene duyulan o sarsılmaz güven nedeniyle– gönülden bağlanmaktır.

​Bunu bir fırtına anında limana sığınmaya benzetebiliriz. Denizin ortasında fırtınaya yakalanmış bir kaptan, uzaktaki bir limanın varlığına ve güvenli olduğuna inanabilir. Bu zihinsel bir bilgidir. Fakat rotasını gözü kapalı o limana kırıp, dalgaların şiddetine rağmen kendisini o limanın kucağına bırakması imandır. Maddi deliller insanı ancak limanın kapısına kadar getirir; fırtınada o limana sığınmak ise kalbin ve iradenin cesaretidir.

​Peki, hangisi gerekir insana? Şüphesiz ki yolculuk inanmakla başlar, iman etmekle kemale erer. Akıl ile inanmak yolun başıysa, kalp ile iman etmek o yolda yörüngeye girmektir. Bir binanın varlığını kabul etmek inanmaksa, o binanın çatısı altına girip emniyetle yaşamak iman etmektir.

​Hayat dediğimiz bu kısa parantezde, sadece delillere yaslanıp “inandım” demek yetmiyor belki de. Asıl mesele, o inancı kalbin imbiğinden geçirip sarsılmaz bir güvene, bir yaşam ahlakına dönüştürebilmekte. Zira ikna olan akıl yatışır ama ancak iman eden bir kalp huzura kavuşur.