Açık Mod
Koyu Mod
Sistem Modu
Şöyle bir düşünelim; insan doğadan kopalı, toprağın o kadim kokusunu betona, çeliğe ve dijital ekranların soğuk ışığına kurban edeli kaç asır oldu? Oysa bizim köklerimiz, kelimelerimizden önce ormana, dağın yamaçlarına, ulu ağaçların gölgesine yaslanırdı. Türk’ün ilk yurdunda, Altayların rüzgârla inleyen eteklerinde, bozgözlü pınarların başında sıradan bir bitki yoktu; orası bir “Hayat Ağacı” divanıydı. Ve o divanın en ak, en asil, en başköşede duranı şüphesiz ak kayın ağacıydı.
Göçebe Türk boylarının hafızasında kayın ağacı, sıradan bir odun parçası ya da orman gülü değildir. O, yerin yeraltı karanlığından göğün en katı mahfiline uzanan evrenin ekseninin ta kendisidir. Kökleri yeraltının sularına uzanır, gövdesi yeryüzünün meydanında dimdik durur, tepesi ise Tanrı katına, Ülgen’in huzuruna doğru bir merdiven gibi uzanırdı.
Eski zamanın bilgeleri, kamları (şamanları), göğe varan o tinsel yolculuklarında kayın ağacını rehber edinirlerdi. Gövdesindeki o enine çizgiler, yatay yarıklar hani bazen gözümüzün takıldığı doğanın o zarif nakışları var ya, işte onlar şamanın gök katlarına tırmanırken bastığı basamaklardı. Kam, elindeki kayın kasnaklı davuluyla o alemler arası sefere çıkarken, aslında ağacın ruhuyla nefes nefese kalırdı. Çünkü bilirdi ki kayın, esnekliğiyle bükülür ama kırılmaz; tıpkı bozkırın sillesi karşısında eğilip bükerken kökünden vazgeçmeyen Türk gibi.
Yaradılışın ilk şafağına uzanan efsanelerde de kayın çıkar karşımıza. Gökten düşen yıldırımdan sığınmak, selin ortasında can bulmak ya da yeni bir boyun türeyişine ev sahipliği yapmak hep ak kayının o beyaz gövdesinin himayesinde gerçekleşir. Ak gövdesiyle temizliğin, saflığın ve dişil bereketin simgesidir kayın. Anadolu’da, Torosların başını duman bürümüş yamaçlarında ya da Kaz Dağları’nın eteklerinde hâlâ yaşlı bir ulu ağacın dalına bağlanan o rengârenk bez parçalarında, çaputlarda bu kadim refleksin izi yok mudur? İnsan hayata tutunamadığında, bir çaresizlik kapısını çaldığında yine soluğu ulu bir ağacın dibinde almaz mı? Dilekler o ak dallara emanet edilir; göğe, o sessiz ve inatçı yoldan daha hızlı ulaşacağı umulur.
Dilimizin inceden inceye dokuduğu o zarif akrabalık bağı da bu hikâyenin bir parçasıdır hani. “Kayın” kelimesi hem ormandaki o ak asili karşılar hem de evimize, ocağımıza ortak olan dünürümüzü, akrabamızı. Tıpkı bir ulu ağacın kollarını açıp yeni dallara omuz vermesi gibi, kayınpeder, kayınvalide dediğimiz o köklü bağlar da adını bu ağaçtan alır. Atalarımız, akrabalığın da kök salan, rüzgârda sallansa da gövdesinden ayrılmayan bir ulu çınarın, bir ak kayının kolları gibi sağlam olmasını istemiştir.
Bugün beton binaların arasında neşesini arayan modern insan, o ak gövdeli kayının rüzgârda hışırtıyla çıkardığı sesi unuttu belki. Ama toprak, hafızasını hiçbir zaman silmez. Bir gün yolunuz ıssız bir dağ yoluna düşerse, gövdesi ak pak, yaprakları hışırtılı bir kayın ağacına rastlarsanız, durun ve bir anlığına kulak verin. O, sadece rüzgârla konuşmaz; yeryüzüyle gökyüzü arasında kurulmuş o kadim köprünün türküsünü söyler.
Kökümüz sağlam, dalımız gökte olsun. Selam olsun o kadim ağacın gölgesinde soluklananlara.